Oświetlenie stanowiska pracy jest jednym z najczęściej niedocenianych czynników środowiskowych w biurze. Zmęczenie wzroku, bóle głowy po wielogodzinnej pracy przy monitorze czy trudności z koncentracją mogą mieć bezpośredni związek z nieodpowiednią instalacją świetlną — zbyt słabą, zbyt intensywną albo generującą olśnienie.

Normy oświetleniowe dla biur w Polsce

Wymagania dotyczące oświetlenia w miejscach pracy reguluje w Polsce Polska Norma PN-EN 12464-1 „Światło i oświetlenie — Oświetlenie miejsc pracy — Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach". Norma ta definiuje m.in. minimalne natężenie oświetlenia (wyrażone w luksach, lx) dla różnych typów czynności biurowych.

Dla typowego stanowiska biurowego, gdzie wykonuje się pracę z dokumentami i przy monitorze, norma wskazuje jako wartość zalecaną 500 lx dla płaszczyzny poziomej na poziomie blatu. Dla obszarów pomocniczych (ciągi komunikacyjne, archiwum) dopuszczalne jest niższe natężenie.

Minimalne natężenie oświetlenia (PN-EN 12464-1)

  • Stanowisko biurowe z monitorem: 500 lx (zalecane)
  • Praca z dokumentami wymagająca uwagi: 500–750 lx
  • Sala konferencyjna: 500 lx
  • Korytarz, klatka schodowa: 100–150 lx
  • Archiwum, magazyn: 200 lx
  • Recepcja, hol wejściowy: 300 lx

Barwa światła — temperatura barwowa

Temperatura barwowa światła mierzona jest w kelwinach (K) i opisuje, jak „ciepłe" lub „zimne" jest dane źródło. W biurach zazwyczaj stosuje się światło o temperaturze barwowej:

  • 2700–3000 K — światło ciepłe, zbliżone do tradycyjnej żarówki. Stosowane w strefach wypoczynku i pomieszczeniach socjalnych.
  • 4000 K — światło neutralne (neutralna biel). Najczęściej polecane do biur otwartych i sal konferencyjnych.
  • 5000–6500 K — światło zimne, dzienne. Stosowane tam, gdzie wymagana jest wysoka koncentracja, choć przy długotrwałym narażeniu może powodować napięcie.

W praktyce polskie biura korporacyjne coraz częściej stosują systemy oświetlenia tunable white, pozwalające na płynną zmianę temperatury barwowej w ciągu dnia — od cieplejszej rano i po południu do neutralnej w godzinach szczytu produktywności.

Olśnienie — problem niedoceniany w otwartych biurach

Olśnienie to dyskomfort lub obniżenie zdolności widzenia spowodowane zbyt dużą jasnością w polu widzenia. W biurach rozróżnia się:

  • Olśnienie bezpośrednie — spowodowane przez źródło światła (luminarzę sufitową, okno) widoczne bezpośrednio w polu widzenia.
  • Olśnienie odbiciowe — spowodowane odbiciem światła od gładkich powierzchni — ekranu monitora, blatów z wysokim połyskiem, białych ścian.

Norma PN-EN 12464-1 określa wskaźnik UGR (Unified Glare Rating) dla różnych typów pomieszczeń. Dla standardowych biur UGR nie powinien przekraczać wartości 19. Oznacza to konieczność stosowania opraw z odpowiednimi rastrem lub kloszem rozpraszającym światło.

Wielu pracowników biurowych przesuwa monitor lub zmienia siedzisko, zamiast sięgnąć po proste rozwiązanie — zmianę kąta ustawienia biurka względem okna lub wymianę oprawy sufitowej na model o niskim UGR.

Światło naturalne w biurze

Dostęp do naturalnego światła dziennego jest wskazany zarówno ze względów fizjologicznych (rytm dobowy, synteza witaminy D), jak i wydajnościowych. Jednak niekontrolowane nasłonecznienie stanowiska powoduje olśnienie i przegrzewanie powierzchni roboczych.

Rozwiązania stosowane w polskich biurach to m.in. żaluzje poziome (lamelki poziome, tzw. „wenty") z regulowanym kątem lameli, rolety przepuszczające rozproszone światło (screen rolety) oraz szyby z powłoką selektywną — zatrzymującą promieniowanie cieplne przy przepuszczaniu widzialnego światła.

Pracownicy mają prawo domagać się od pracodawcy zasłon lub żaluzji, jeśli bezpośrednie promieniowanie słoneczne utrudnia pracę — art. 214 §2 Kodeksu pracy stanowi, że pracodawca obowiązany jest zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę oraz ochronę przed nadmiernym nasłonecznieniem.

Klawiatura komputerowa — praca przy monitorze wymaga odpowiedniego oświetlenia

LED kontra fluorescencja — co stosuje się dziś w polskich biurach

Lampy fluorescencyjne (świetlówki T8 i T5) przez wiele lat dominowały w polskim rynku oświetlenia biurowego. Charakteryzują się stosunkowo wysoką efektywnością świetlną, ale mają pewne wady: efekt migotania (szczególnie przy starzeniu się układu), wyższą zawartość rtęci (wymóg specjalnej utylizacji) i ograniczone możliwości ściemniania.

Oprawy LED zastępują dziś świetlówki w większości nowych instalacji. Poza wyższą trwałością (50 000–70 000 godzin pracy) oferują:

  • Możliwość ściemniania bez utraty jakości barwy
  • Brak efektu migotania przy częstotliwości powyżej 300 Hz (PWM-free)
  • Wskaźnik oddawania barw Ra ≥ 80 (dla zastosowań biurowych zalecane Ra ≥ 90)
  • Dłuższy okres eksploatacji przy niższych kosztach utrzymania

Przy modernizacji oświetlenia biurowego warto sprawdzić, czy wybrany produkt posiada certyfikat ENEC lub CB, co oznacza zgodność z europejskimi normami bezpieczeństwa i jakości.

Oświetlenie miejscowe — lampa na biurku

Oświetlenie ogólne rzadko jest wystarczające dla wszystkich rodzajów czynności. Praca z drobnymi elementami (rysunki techniczne, długie teksty w małym druku) wymaga oświetlenia miejscowego — lampy biurkowej skierowanej na obszar roboczy.

Lampa biurkowa powinna być ustawiona po stronie niepiśmiennej ręki (dla praworęcznych — po lewej), aby unikać cienia rzucanego przez rękę podczas pisania. Barwa światła powinna być spójna z oświetleniem ogólnym, aby unikać efektu kontrastu adaptacyjnego.

Źródła